Tentera Jepun dalam Perang Dunia Kedua sering dikaitkan dengan pelbagai kekejaman terhadap penduduk awam di wilayah yang mereka duduki. Di beberapa kawasan Asia Tenggara, pendudukan Jepun bukan sahaja membawa penderitaan akibat peperangan, malah turut menyaksikan penangkapan, penyeksaan dan pembunuhan terhadap mereka yang disyaki menentang pemerintahan Jepun.
Salah satu tragedi yang meninggalkan kesan mendalam berlaku di Kalimantan Barat, Indonesia, khususnya di Mandor, sebuah kecamatan yang kini terletak di Kabupaten Landak.
Pada 22 Januari 1942, tentera Jepun mendarat di beberapa lokasi di Kalimantan Barat, termasuk Muara Sungai Kapuas, Singkawang dan Ketapang. Tidak lama kemudian, tentera Jepun berjaya menawan Pontianak pada 2 Februari 1942. Pada peringkat awal pendudukan, Kalimantan Barat berada di bawah pentadbiran Rykugun, iaitu angkatan darat Jepun, sebelum kemudiannya diserahkan kepada Kaigun, angkatan laut Jepun.
Kejatuhan wilayah tersebut berlaku dengan pantas. Pasukan Belanda tidak mampu memberikan tentangan yang berkesan dan akhirnya berundur apabila tentera Jepun mara. Kejayaan Jepun turut dipengaruhi oleh kepantasan gerakan ketenteraannya serta kegagalan pihak Belanda menjangka kemampuan pasukan Jepun.
Namun, selepas menguasai Kalimantan Barat, keadaan penduduk tempatan berubah secara drastik.
Salah satu faktor yang mencetuskan tindakan keras Jepun ialah kebimbangan terhadap kemungkinan berlakunya gerakan penentangan di Kalimantan Barat. Setelah berlaku pemberontakan di Kalimantan Selatan, pihak Kaigun khuatir gerakan tersebut akan merebak ke wilayah lain.
Jepun kemudiannya meningkatkan kegiatan risikan dan mula mencari individu yang dianggap berpotensi menjadi penentang. Tuduhan terhadap seseorang tidak semestinya berdasarkan bukti yang kukuh. Ramai penduduk ditangkap kerana disyaki mempunyai hubungan dengan gerakan penentangan atau dianggap mempunyai pengaruh yang boleh menggugat pemerintahan Jepun.
Kaedah penangkapan yang digunakan amat berbeza, daripada pendekatan yang kelihatan lembut sehingga tindakan kekerasan. Antara kaedah yang terkenal ialah membungkus atau menyungkup kepala tahanan, yang kemudiannya dikenali sebagai kaedah “Oto Sungkup”.
Antaranya ialah Sultan Syarif Muhammad dari Kesultanan Pontianak. Baginda dikatakan telah “dijemput” oleh pihak Jepun ketika sedang bersarapan di istana. Penangkapan tersebut turut melibatkan Putera Mahkota, Pangeran Adipati, Pangeran Agung serta puluhan kerabat dan pekerja istana.
Selain keluarga Kesultanan Pontianak, beberapa tokoh pemerintah tempatan turut menjadi mangsa penangkapan, termasuk Panembahan Muhammad Thaufiek Akkamuddin dari Mempawah, Panembahan Gusti Muhammad Saunan dari Sukadana, Ade Mohammad Arief dari Kerajaan Sanggau Kapuas serta Syarief Saleh Alidrus dari Kerajaan Kubu.
Golongan terpelajar dan profesional tempatan turut menjadi mangsa. Antara yang ditangkap ialah Ya Abdullah, yang dilaporkan ditahan di hadapan para muridnya ketika sedang mengajar. Tokoh lain yang turut menjadi mangsa ialah Dr. Sunaryo Martowardoyo, ketua Hospital Sakit Jiwa Pontianak; Dr. Rubini bersama keluarganya, ketua Hospital Umum Pontianak; Dr. Luhema; Bagindo Nazaruddin Pontianak; R. Mohammad Jusuf Prabukusuma dan ramai lagi.
Penangkapan tersebut bukan sekadar menjejaskan golongan elit atau pemimpin masyarakat. Rakyat biasa turut menjadi mangsa, termasuk mereka yang namanya tidak pernah direkodkan dalam sejarah.
Gelombang penangkapan mula dilakukan secara serius pada 14 April 1943. Penangkapan secara besar-besaran kemudiannya berlaku pada 24 Mei 1944.
Tidak lama selepas itu, pada 28 Jun 1944, berlaku pembunuhan besar-besaran di sebuah kawasan ladang di Mandor.
Peristiwa inilah yang kemudiannya dikenali sebagai Pembantaian Mandor atau Tragedi Mandor, salah satu episod paling gelap dalam sejarah Kalimantan Barat ketika pendudukan Jepun.
Mangsa terdiri daripada pelbagai lapisan masyarakat. Golongan sultan dan kerabat diraja, panembahan, cendekiawan, doktor, anggota polis, peniaga serta rakyat biasa semuanya menjadi mangsa.
Anggaran jumlah korban berbeza-beza mengikut sumber. Bagi golongan tokoh dan individu penting sahaja, jumlah yang terbunuh dianggarkan sekitar 1,534 hingga 1,838 orang. Namun, apabila korban daripada kalangan rakyat biasa turut diambil kira, jumlah keseluruhan korban dianggarkan mencecah 21,037 orang.
Lebih mengerikan, terdapat dakwaan bahawa pihak Jepun pada ketika itu merancang untuk membunuh sehingga 50,000 orang yang mereka anggap sebagai penentang atau ancaman kepada pemerintahan mereka.
Tragedi Mandor memperlihatkan bagaimana ketakutan terhadap pemberontakan dan usaha Jepun menghapuskan sebarang potensi penentangan telah membawa kepada penindasan yang amat dahsyat.
Yang menjadi mangsa bukan hanya mereka yang benar-benar terlibat dalam penentangan. Pemimpin tradisional, golongan intelektual, profesional, kerabat diraja dan orang awam turut terheret dalam gelombang penangkapan dan pembunuhan.
Hari ini, tragedi tersebut menjadi sebahagian penting daripada sejarah Kalimantan Barat dan Indonesia. Ia mengingatkan kita bahawa peperangan bukan sekadar kisah pertempuran antara tentera, tetapi turut membawa penderitaan kepada masyarakat awam yang tidak mempunyai kuasa untuk menentukan nasib mereka sendiri.
Tragedi Mandor merupakan bukti bahawa kekejaman perang boleh meninggalkan luka yang jauh lebih panjang daripada tempoh peperangan itu sendiri. Ribuan nyawa yang terkorban menjadi peringatan kepada generasi selepasnya tentang harga yang perlu dibayar apabila kuasa ketenteraan digunakan tanpa batas kemanusiaan.
Perkhidmatan Ejen Setem (STAMPING)
Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia
Penghantaran dokumen permohonan di dalam format PDF dan serahan sijil e-Setem akan di serahkan melalui WhatsApp sahaja. Ketulenan sijil e-Setem boleh disemak di laman sesawang stamps.hasil.gov.my. Dipercayai, mudah dan pantas Dipercayai dan pantas.
Ejen Berdaftar LHDN (No: 629732)
HUBUNGI 011-12663461
KONGSIKAN:
