Pada tahun 1831, ketika Empayar British berada di kemuncak kekuatan dan dianggap antara kuasa dunia yang sukar dicabar, sebuah wilayah kecil di Tanah Melayu telah mencatatkan sejarah yang luar biasa. Wilayah itu ialah Naning, sebuah daerah yang terletak berhampiran Alor Gajah, Melaka, di bawah kepimpinan Dato’ Dol Said.
Perang Naning Pertama yang tercetus pada Ogos 1831 merupakan antara episod terpenting dalam sejarah perjuangan orang Melayu menentang campur tangan dan penguasaan British di Tanah Melayu. Konflik ini bermula apabila pihak British menuntut agar Naning membayar cukai sebanyak satu persepuluh daripada hasil pertanian penduduknya. Tuntutan tersebut dibuat atas alasan bahawa Naning merupakan sebahagian daripada wilayah Melaka yang berada di bawah pengaruh British.
Namun begitu, Dato’ Dol Said menolak tuntutan tersebut dengan tegas. Beliau berpendapat bahawa Naning bukanlah wilayah taklukan Melaka, sebaliknya hanya mempunyai hubungan tradisi dan adat dengan negeri tersebut. Oleh itu, Naning tidak tertakluk kepada sebarang kewajipan cukai yang dikenakan oleh British. Penolakan ini akhirnya mencetuskan ketegangan yang membawa kepada peperangan terbuka.
Pada 6 Ogos 1831, British melancarkan serangan ke atas Naning dengan menghantar kira-kira 150 orang askar Sepoi berserta dua buah meriam. Pihak kolonial ketika itu menjangkakan operasi tersebut akan berlangsung dengan mudah dan pantas. Malah, terdapat pegawai British yang menganggap ekspedisi itu tidak lebih daripada sebuah “perkelahan” kerana mereka memandang rendah keupayaan penduduk Naning.
Jangkaan tersebut ternyata meleset sama sekali. Dato’ Dol Said bersama para pengikutnya menggunakan strategi peperangan yang bijaksana, termasuk taktik gerila, serangan hendap dan kepungan di kawasan hutan yang sukar ditembusi. Mereka turut menerima bantuan daripada pasukan Rembau yang dipimpin oleh Syed Shaaban. Gabungan kekuatan ini berjaya memberi tentangan hebat kepada pihak British.
Selepas 18 hari pertempuran yang sengit, tentera British akhirnya mengalami kekalahan yang memalukan. Kejayaan Naning mempertahankan wilayahnya menjadi tamparan besar kepada maruah Empayar British kerana mereka gagal menundukkan sebuah daerah kecil yang sebelum itu dianggap tidak mempunyai kekuatan ketenteraan yang signifikan.
Kekalahan tersebut mendorong British mengubah pendekatan mereka. Menyedari bahawa kemenangan melalui kekuatan senjata bukanlah sesuatu yang mudah dicapai, mereka mula menggunakan strategi diplomasi dan politik untuk memecahkan kesatuan yang menyokong Dato’ Dol Said. British kemudiannya mengadakan rundingan dengan Raja Ali dari Rembau bagi melemahkan pakatan yang wujud antara Rembau dan Naning.
Usaha tersebut membuahkan hasil apabila pada Januari 1832, satu perjanjian dimeterai yang mengiktiraf Rembau sebagai sebuah negeri berdaulat. Sebagai balasan, Rembau menarik balik sokongan ketenteraannya kepada Naning. Peristiwa ini memperlihatkan bagaimana British bukan sahaja bergantung kepada kekuatan ketenteraan, malah menggunakan rundingan politik dan strategi memecah-belahkan pihak lawan demi mencapai matlamat penjajahan mereka.
Perang Naning Pertama telah mengangkat nama Dato’ Dol Said sebagai salah seorang tokoh pejuang Melayu yang paling disegani dalam sejarah negara. Keberanian, kebijaksanaan dan ketegasan beliau mempertahankan kedaulatan Naning membuktikan bahawa semangat perjuangan dan kesatuan rakyat mampu menewaskan kuasa besar dunia.
Walaupun berlaku lebih satu abad lalu, kisah Perang Naning kekal sebagai lambang keberanian dan ketahanan bangsa dalam mempertahankan hak serta maruah tanah air daripada campur tangan kuasa asing. Ia juga menjadi inspirasi kepada pelbagai gerakan penentangan terhadap penjajahan British di Tanah Melayu pada tahun-tahun berikutnya.
KONGSIKAN:
