Pada tahun 1954, sebuah pekan kecil di pantai timur Borneo Utara dikejutkan dengan serangan sekumpulan lanun bersenjata. Dalam tempoh beberapa jam, tembakan bertalu-talu memecah kesunyian, anggota polis bertempur mempertahankan balai mereka, manakala penduduk terpaksa menyelamatkan diri daripada keganasan yang melanda. Tragedi ini menjadi salah satu peristiwa berdarah dalam sejarah Semporna.
Pada awal 1950-an, Semporna merupakan sebuah pekan pesisir yang bergantung pada kegiatan perikanan dan perdagangan laut. Kedudukannya yang berhampiran dengan perairan selatan Filipina menjadikan kawasan ini sebahagian daripada laluan pergerakan masyarakat maritim, pedagang dan nelayan.
Namun, kedudukan geografinya turut menyebabkan kawasan ini terdedah kepada ancaman serangan lanun yang beroperasi di perairan sekitar Laut Sulu.
Pada waktu itu, Semporna masih mempunyai kemudahan pentadbiran yang terhad. Balai polisnya berada di bawah kawalan daerah Lahad Datu, manakala komunikasi dengan ibu pejabat bergantung pada radio tanpa wayar dan perjalanan laut.
Balai polis berkenaan diketuai oleh Sarjan Sagar Singh, seorang anggota polis veteran Perang Dunia Kedua. Beliau dibantu oleh beberapa anggota, termasuk Bullah Ganggal, Sulaiman Mahmod dan Jambuan.
Dengan jumlah anggota yang kecil, pasukan polis di Semporna terpaksa bergantung pada keberanian, disiplin dan kerjasama sesama mereka untuk menjaga keselamatan penduduk.
Keadaan ini menjadi semakin genting apabila sekumpulan penyerang bersenjata tiba di pekan tersebut.
Menurut laporan sejarah yang diterbitkan oleh akhbar Daily Express pada 26 Mac 2023, serangan itu berlaku pada 29 Mac 1954. Bagaimanapun, beberapa catatan tempatan menyebut tarikh 29 April 1954. Perbezaan tarikh ini perlu diambil perhatian ketika meneliti sejarah peristiwa tersebut.
Pada hari kejadian, suasana pekan pada awalnya berjalan seperti biasa. Nelayan menjalankan kegiatan harian, peniaga membuka kedai dan penduduk menjalani kehidupan masing-masing.
Menjelang petang, perhatian sebahagian penduduk tertumpu pada perlawanan bola sepak berhampiran balai polis. Perlawanan antara pegawai kerajaan dengan orang awam itu menarik kehadiran penonton, termasuk beberapa anggota polis.
Tanpa disedari, dua buah bot yang dikenali sebagai kumpit sedang menghampiri jeti kastam.
Menurut laporan Daily Express, bot tersebut membawa kira-kira 30 orang penyerang yang bersenjata lengkap. Selepas mendarat, mereka berpecah kepada dua kumpulan. Satu kumpulan menuju ke balai polis, manakala kumpulan yang lain menyerbu kawasan kedai.
Kehadiran mereka mencetuskan kekacauan yang berlaku dengan pantas.
Serangan mula terbongkar apabila Thomas Robert Barnard, seorang pegawai perhutanan daerah Lahad Datu, menyedari kehadiran kumpulan bersenjata itu berhampiran jeti.
Barnard bertindak menggunakan senapang patah milik kerajaan dan melepaskan beberapa das tembakan ke arah penyerang yang menyerang balai polis. Tindakannya dilaporkan menyebabkan seorang penyerang terbunuh dan seorang lagi cedera.
Namun, beliau kemudiannya dikepung dan ditembak dari belakang. Barnard meninggal dunia dalam kejadian tersebut.
Bunyi tembakan menyebabkan orang ramai bertempiaran mencari perlindungan. Teriakan “Mundu! Mundu!” kedengaran di sekitar pekan.
Istilah mundu digunakan dalam dialek Suluk untuk merujuk kepada lanun. Laungan tersebut menjadi amaran kepada penduduk bahawa pekan mereka sedang diserang.
Dalam sekelip mata, suasana yang sebelumnya dipenuhi sorakan penonton bola sepak bertukar menjadi kekecohan. Penduduk cuba menyelamatkan diri, manakala anggota polis bergegas menghadapi ancaman yang semakin menghampiri.
Apabila mengetahui serangan sedang berlaku, Sarjan Sagar Singh segera mengambil tindakan mempertahankan balai polis.
Beliau dibantu oleh anggota seperti Sulaiman Mahmod dan Jambuan. Walaupun berhadapan dengan kumpulan penyerang yang lebih ramai dan mempunyai persenjataan lebih baik, mereka tetap memberikan tentangan.
Pertempuran berlaku dalam keadaan yang sangat berbahaya. Penyerang melepaskan tembakan ke arah balai polis, sementara anggota polis cuba mempertahankan kedudukan mereka.
Menurut catatan sejarah yang diterbitkan oleh Daily Express, Sagar Singh ditembak ketika mendapatkan bekalan peluru dari bilik senjata. Dalam keadaan cedera, beliau masih cuba meneruskan tugas sebelum diserang menggunakan senjata tajam jenis barong.
Beliau akhirnya terkorban.
Anggota polis Jambuan turut dibunuh menggunakan senjata tajam ketika cuba bergerak keluar dari kawasan balai. Pertempuran itu memperlihatkan betapa sukarnya pasukan kecil berkenaan menghadapi serangan mengejut oleh kumpulan bersenjata.
Pada masa yang sama, Bullah Ganggal diarahkan membantu melindungi keluarga anggota polis yang tinggal berhampiran balai.
Bullah sendiri pernah melalui pengalaman pemberontakan komunis di Tanah Melayu. Namun, dalam serangan di Semporna itu, beliau terpaksa menahan diri daripada menyertai pertempuran kerana keselamatan keluarga anggota polis yang berada di bawah perlindungannya menjadi keutamaan.
Pengalaman menyaksikan rakan-rakannya terkorban meninggalkan kesan mendalam terhadap dirinya.
Ketika pertempuran berlaku di balai polis, kumpulan penyerang yang lain menyerbu kedai-kedai dan premis kerajaan.
Barangan berharga dirampas, manakala penduduk dipaksa membantu membawa barang yang dicuri ke bot mereka di jeti.
Laporan sejarah turut menyebut bahawa penyerang memasuki kediaman Henry Chow Fook On, seorang pembantu kanan hospital yang bertugas di Semporna.
Dalam usaha melindungi keluarganya, Henry berhadapan dengan penyerang yang memasuki rumah mereka. Beliau mengalami kecederaan parah selepas ditetak menggunakan senjata tajam jenis barong.
Walaupun cedera serius, Henry terselamat.
Catatan lain mengenai peristiwa ini turut melaporkan keganasan terhadap orang awam, termasuk serangan seksual. Namun, butiran dan jumlah mangsa bagi kejadian tersebut memerlukan penelitian lanjut terhadap rekod asal.
Sepanjang serangan, penduduk berada dalam ketakutan. Mereka yang sebelum itu menjalani kehidupan seperti biasa kini terpaksa mencari tempat persembunyian dan menunggu sehingga keadaan kembali selamat.
Serangan tersebut bukan sekadar mengancam keselamatan pasukan polis, tetapi turut memusnahkan rasa aman masyarakat yang tinggal di pekan pesisir itu.
Menurut laporan Daily Express, kumpulan penyerang menguasai keadaan di Semporna selama kira-kira tiga jam sebelum berundur ke laut pada sekitar jam 8 malam.
Selepas keadaan reda, penduduk dan anggota polis yang terselamat mula memeriksa kawasan pekan untuk mencari mangsa dan memberikan bantuan kepada mereka yang cedera.
Antara individu yang dikenal pasti terkorban ialah Sarjan Sagar Singh, Thomas Robert Barnard dan anggota polis Jambuan.
Laporan Daily Express turut menyebut seorang tukang jahit berketurunan Cina, seorang budak lelaki berusia 12 tahun dan seorang lagi anggota polis sebagai mangsa yang meninggal dunia.
Jumlah keseluruhan kematian yang dinyatakan dalam laporan tersebut ialah tujuh orang, terdiri daripada empat anggota polis dan tiga orang awam.
Walau bagaimanapun, catatan tempatan tertentu menyenaraikan nama mangsa dan pecahan korban yang berbeza. Oleh itu, jumlah dan identiti setiap mangsa wajar disemak melalui rekod rasmi sebelum dijadikan angka muktamad.
Pihak berkuasa tempatan turut membantu menguruskan mangsa dan menyelaras usaha mendapatkan bantuan dari Lahad Datu.
Serangan itu meninggalkan kesan besar kepada masyarakat Semporna. Sebahagian penduduk dilaporkan takut untuk kembali ke rumah masing-masing kerana bimbang penyerang akan kembali.
Istilah Mundu-Mundu dalam kisah ini merujuk kepada kumpulan lanun yang menyerang Semporna pada 1954.
Laporan Daily Express menyifatkan penyerang sebagai lanun dari kawasan perairan selatan Filipina. Catatan tempatan juga mengaitkan mereka dengan kawasan tersebut berdasarkan keterangan yang direkodkan daripada saksi.
Namun, identiti khusus kumpulan berkenaan, pemimpin mereka dan sebab sebenar serangan itu masih memerlukan penelitian berdasarkan dokumen sejarah yang lebih lengkap.
Kedudukan Semporna yang berhampiran dengan kepulauan selatan Filipina menjadikan kawasan ini sebahagian daripada persekitaran maritim yang mempunyai hubungan rapat dari segi perdagangan, migrasi dan kegiatan pelayaran.
Dalam konteks sejarah rantau ini, kegiatan lanun merupakan antara cabaran keselamatan yang dihadapi oleh pihak berkuasa di Borneo Utara ketika itu.
Serangan pada 1954 menunjukkan betapa sukarnya mempertahankan sebuah pekan pesisir apabila pasukan keselamatan mempunyai anggota yang terhad, komunikasi yang terbatas dan perlu menghadapi penyerang yang datang secara mengejut dari laut.
Sumber rujukan:
- Datuk Clement Jaikul, “1954 Semporna pirate attack: Remembering fallen heroes”, Daily Express, 26 Mac 2023.
- “Catatan Peristiwa Berdarah di Sampoerna”, catatan sejarah yang menyatakan sumber asalnya sebagai Berita Bukit Aman, 1983.
 |
| Bullah Ganggal |
 |
| Gambar mendiang OCS Sangar Singh |
 |
| Tugu peringatan peristiwa serangan lanun di Semporna |
KONGSIKAN:
